Saturday, November 7, 2009

A VERDADEIRA MHISTÓRIA DUN “GALLEGO”. CAP-1 “A BOUZA”

……………..Os tempos verbais, as veces fan malas pasadas, de cando en vez o narrador trabucase e métese no medio como se él fose o actor, poda que sí poda que non.
Avisados de esto pode volver a pasar, o que escribe, lábase as mans, por si é o caso.
Fitabanse o furtivo e mais o tenente, se saber moi ben que facer cada cual. O furtivo, con paso firme e decidido cruzou por diante da autoridade, deulle as boas tarde, e coa decisión de non parar tirou pra diante acelerando un chisco o paso.
O trespor no rouso do Sagrado, escomenzou unha carreira que non parou hasta chegar a vella pallarega da Porteliña, donde escondeu o corpo do delito: espingarda e un estúpido pombo que se suicidou contra os chumbos do cartucho que él disparou.
Cando chegou a casa, estaban-o esperando unha parella de guardias que le preguntaban de donde viña.
Contestou que de ensinarle a un portugués por donde se iba pra Travanca. Cousa que non colou mais non tiñan nada mellor. Deixeronle o recado que mais tarde pasara pola casa do cabo.
Unha vez acabada a partida no café, decidiu pasar pola casa do cabo, non sen antes falar cos cazadores amigos, decindole o que pasera. Este decidiron acompañalo, esperando na rúa a que terminara a sua xuntanza coa autoridade.
O cabo non tragou, mais a cousa quedou en que él non fora o matador de pombos.
No mes de febreiro daquel ano tíñase que incorporar a famosa “mili”. Xusto o dia que tiña que marchar, amañeceu o dia cunha nevada que sobrepasaba a metade da perna.
Para levar o fardelo coa roupiña necesaria, o mellor a única, hsbia que levalo nunha burra os doce kilómetro que separaban a aldea da estación do ferrocarril.
O camiño tiña dúas partes ben diferenciadas: Unha polo monte, e a outra polo monte tamén eso sí cunha pequena pista chea de pedras soltas qeu facian que o monte fose mais desexado que a pista.
Despous de tres horas de camiño, chegueron a estación, o noso amigo, a burra e un tiu do noso amigo que tiña que volver a aldea e tanxer a burra tamén.
Despois de unha viaxe de case tres días, o tren deixouno e Jaca, no medio do Pirineo aragonés.
Primeiro problema; a estacion do tren estaba a un par de kilómetros da vila, e a nevada era considerable.
¡ A aventura militar empezaba ben!, tiña que baixar andando, cunha nevada hasta casi os xeonllos é nos pés uns zapatiños, que era masi probable que foran de cartó que de coiro. Cuando chegou o cuartel o que se tiña que incorporar, xa non habia xapatos. Coido que ni calcetins.
No patio do cuartel habia xa unha chea de rapaces na mesma situación, ali en filas, mirando uns para os outros e esperando acontecimentos.
Apareceu por alí un mozo uniformado, con galos, que alguén dixo que era cabo, e con voz autoritaria, despois de polos en tres filas, levounos a un barracón donde le foron entregando; un petate, un traxe de faena, un traxe de paseo, unha botas montañeras, e roupa interior, coa adveretencia de que aquela roupa era a que ian ter durante a súa permanencia naquele paraxes.
Dalí a unha ducha colectiva, con auga fria, que se agradecia nunha temperatura ambiente de un ou dous graos baixo cero.
O sair da ducha todo mundo vestido co uniforme de Infanteria, e unha vez que se vian todos uns os outros vestidos daquela guisa, escomenceron os cambios. Habia a que o pantalón le arrastraba, e a quen le daba polo medio da perna, so era cousa de combialo, igual que o resto da roupa. Coido que no único que no habia problema era nas botas: todas tiñan o mesmo número.
Esta viaxe e chegada, non tiña nada que envidiarle aquela outra, tamén desde a aldea, que levou o noso personaxe a Vila, donde o parecer eran todosmais listos e mais cultos.
A viaxe, despois de cambiar catro veces de transporte, para recorrer os cento e poucos kilómetros, primeiro en burro, despois en tren, mais tarde o autocar e por último nun coche mixto, hasta chegar, co colchón o lombo, sábanas e almofadas dentro do engrullo do colchón, e una maleta feita de carpinteiro, era digna de ser contado por Xullo Verne.
A pequena diferencia coa viaxe anterior, era que na porta do cuartel non habia un sarxento senon un home co hábito de fraile, maiscoa mesma ma “leche” que un sarxento o que non le fan caso os reclutas.
Eso si habia dúas cousas moi similares que se debian estudiar, nos dous sitios: Nhun a arte da guerra de guerrillas e aformación do espiritu nacional, e no outro o catecismo do pai Astete e a formación do espiritu nacional.
Nos dou sitios cantábase o cara o sol, montañas nevadas, e con flores a Maria. Coido que nos dos lugares, o bromuro era parte importante da dieta. Sobretodo notábase cando levabas uns cantos días comendo fora deles.
Outra das viaxes do noso heroi, foi aquela na que xunto a un veciño da terra das carqueixas, fixeron un día, comiñando pola serra da Gamoneda hasta as ventas da Ramalleira, en busca de semente de patatas. A idade do buscador de patatas, rodaría os oito anos, é o acmpañante rondaría os trinta.
Naquela viaxe descubriu que o mundo non se circunscribía so os montes que rodeaban tanto a aldea carqueixeira como a louxeira. ¡Tamén habia chairas grandes!, desde a portela do Padornelo albiscábanse as chairas da meseta castelá.
O chegar a baixada dos Poulos, xa cerca da portela, había unha pedra grande chantada na terra, cunha inscrpcións que él non entendia. O acompañante díxole :
¡ Acércate a pedra é pon a orella pegada, escoitarás on enxamio de abellas que hai dentro!
…………………………

Posted by xabresdateixeira@mundo-r.com in 16:18:11 | Permalink | No Comments »

Tuesday, November 3, 2009

VERDADEIRA MHISTÓRIA DUN “GALLEGO”

Habia que buscarse a vida. Na aldea, xa non habia para mais. Os eidos nos que se podia sementar, levar as vacas e as cabras, xa estaban copados, os veciños tiñan todo arrebuñado naquel miserento lugar. Os que viñan de novo xa non tiñan sitio hasta que os seus proxenitores morreran, e eso no ia pasar mañá.
A vida cotiá era monótona, reiterativa e sobremaneira aburrida para un rapaz de dezanove anos.
Tiña moita sorte, e él sabiao, pois non habia moita xente en bastantes kilómetros a redonda, que se pudera permitir o luxo de ir a estudiar fóra da aldea.
Parecia que tiña certa predisposición para aprender cousas, nas que se podian incluir tanto as ciencias como as letras.
Unha maestra convenceu os seus pais de que debia ir a estudiar a un bo colexio que habia nunha vila cercana, coa axuda duna beca.
A beca non era oficial, era a de unha protectora, aquelo que antes se chamaba unha mecenas. Era anónima e ahí queria seguir.
Foi ó famoso colexio, estudiou, compaxinando os seus estudios co servicio no comedor os seus compañeiros de internado. E decir foi “camarero”
Acabou os estudios medios, e escomenzou a plantexarse unha forma de vida distinta a que coñecia.
Intentouno de varias maneiras, mais sempre se atopaba coa mesma resposta. Non te podemos contratar mentras non teñas a “mili” feita. Formámoste e logo vaiste o exército unha tempada, e, cando acabes marchas a outro lugar.
Chegou a conclusión de que o mellor que tiña que facer era facer a “mili”, para despois poder empezar a andaina como “home”.
Alguén le dixo que todo o que fixera, que o fixera como se fose a cousa mais mportante da súa vida. As cousas hai que facelas ben, dixérale. Seguiu o consello o pé da letra.
No exército aprendeu a arte da guerra. É mais, aprendeu a arte da guerra de guerrillas. Incluso coñeceu a maneira de subsistir de maneira individual no caso de que as cousas foran moi mal. Defensa persoal, e como subsistir en ambientes totalmente adversos.
Quizais o único que non le ensinaron no exercito, foi a desconfiar dos seus conxéneres, que a “piori” eran amigos. E decir era un pobre creente nas persoas que non desconfiaba dos que decian ser seus amigos.
Cando saiu da “mili” escomenzou a bscarse un lugar no mundo. Nun mundo que non coñecia, pois pasar da aldea a un internado e de éste ó exercito, daba a impresión de que era o mesmo: seguia aprendendo cousas, ainda que foran destructivas. Desto último tivo consatancia moito mais mas tarde, pois daquela inculqueranlle que habia que defender a patria dun enimigo ó que xamais chegou a ver.
Marchou a grande cidade, a mais industrial, según decian, daquela.
Fixeronle o favor de darle traballo, eso sí a cambio do favor apenas le pagaban. Nos primeiros meses tña un deficit de carto, que rondaba un cuarto do seu salario.
Cambiou de choio, buscouse un donde le pagaban un xorne decente, e le permitia a mais de comer, poder pagar algún libro, e estudiar algo.Aquilo que aprendera na vila da súa terra deuse conta de que non valia para moito.
Foi cambiando de traballo no transcurso do tempo, sempre procurando mellorar, ainda que nalgunas veces, os erros perseguironno.
Despois de esta pequena introducción, seguiremos contando as aventuras e desventuras do noso amigo, o que le chamaremos “EL GALLEGO”.

CAPITULO I
A Bouza
Nas últimas mallas na casa decidirase facer unha nova bouza, para que o centeo, polomenos, chegara, ainda que fora de maneira xusta, hasta as novas mallas.
O patriarca, seguindo o consello da matriarca, escollera un cacho de monte, no que se a cousa ia ben podian colleitar un tercio mais de grao.
Ala iamos todolos dias da primaveira, a arrancar torgos a base aixadón. Aquelo prometía, pois os torgos estaban enterrados bastante ben nunha terra negra, con algo de granulado granítico que, según os vellos, era unha boa terra para o centeo.
O noso amigo, que ainda non sabía o nome que ia ter nesta história, aporveitaba o camiño de ida e volta a zona donde estaba derreigando para cazar algún que outro coello.
Tiña unha espingarda do dezaseis, indocumentada, que le vendera un guarda civiltamén afeccionado o deporte de Diana.
Naquel día, despois de derreigar durante nove ou dez horas, cando volvia para a casa, unha muller coa que se cruzou, avisouno de que os guardas estaban a buscar un cazador, é que seguramente era él, polo que debia ter coidado.
Dou un rodeo para entrar na aldea pola parte contraria da que se supuña que deberia volver. Meteuse nun souto de castañeiros, aproveitando os mesmos para non deixarse ver, hasta que xa solo estaba a douscento metros da pallarega na que queria deixar a espingarda e o coelliño que levaba.
Xusto o sair detras dun castañeiro daqueles milenarios, deuse de bruces co tenente da guardia civil. Fiqueron os dous tesos, mirando un para o outro se saber moi ben que facer, ningún deles……..

Posted by xabresdateixeira@mundo-r.com in 23:53:51 | Permalink | No Comments »

Wednesday, October 21, 2009

¿MACHISMO DE ALTOS “VUELOS”?

Se, neste país de mer….itos pequenos, houbera mulleres, como algunha que tiven a honra de coñecer en Val dos Marcos, mentras o señor Raxoi (perdón, Rajoy) aspire a rexir os nosos infaustos detinos, ningunha fémina le daría o seu Voto, despois do seu arranque machista en relacion coa Sra. Ministra de Facenda.
O mellor quérese quitar ó complexo do que tanto le acusoú un seu correligionario cando falaba na cope. Coido que le chamou mais de unha vez “maricomplejines”.
¿Sería por esto, polo que onte tentou ninguneala?
¿Que pasaría se un “bon machote” o reta a duelo de espada ou estoque?
¡Que Deus nos asista, con esta xente, se chegan ó poder, é coa que les está caendo co caso Gürtel!

Posted by xabresdateixeira@mundo-r.com in 14:27:38 | Permalink | No Comments »

Sunday, October 4, 2009

EN DEFENSA DO GALEGO(BLOG DE LORO)

A fantasma do castelán e a reserva da lingua galega

Será a Galicia do futuro un lugar de España onde se fala un castelán especialmente penoso? Será ese o seu feito diferencial máis destacado? Ese sitio onde se dirá, como xa se di, “voy a junto de”; onde se espeta tan a miúdo como se fala o de “tú me dijistes”. Será esa a presenza que lle queda ó galego que mamamos como propia lingua nas beiras de León, Asturias e Zamora? O esqueleto, unha fantasma escondida baixo a pel do castelán mal falado que prima cando se pasa A Canda, O Bierzo ou Pedrafita rumbo a Fisterra?

Pese a accións de promoción que denunciaban como imposición, inmersión ou quen sabe que criminais plans de expulsión do castelán de Galicia, o castelán ten boa saúde en Galicia. Mala sintaxe, acento rariño, pero boa saúde. Non se perde, mal pecado. O galego, pola contra, vai caer máis de présa de agora en diante. Non creo que o galego dos parlamentarios e demais políticos anime a ninguén a falar galego. Non prestixian a lingua. Non son bo exemplo. Pero era a presenza da lingua galega nos medios audiovisuais, porque os escritos sempre o foron maioritariamente en castelán. Agora son cada vez máis os políticos e parlamentarios que non se senten na obriga de usar a lingua propia de Galicia. Nin no chamado Parlamento Galego. Ornamentos fóra. Viva a sinceridade. Morra o galego. Agora, a publicidade institucional comeza a facerse tamén en castelán, porque non pode haber discriminación positiva nese eido, seica. Agora, o uso do galego si que viaxa costa a abaixo e sen freos; comeza a roldar o galego como alma en pena, mesmo na administración, onde entre os mesmos funcionarios que sentían a obriga de falar galego existe agora a percepción de seren mal mirados se falan galego por norma ou por libre escolla.

Agora que nas Portelas non temos alcaldes que vexan o galego como unha vergoña que é preciso esconder, nin mestres que prohiban ós rapaces (qué rapaces?) falar galego durante os recreos. Agora pode ser o momento de convertérmonos na reserva oficial da lingua galega, o sitio onde acudan, nun futuro moi afastado (ou non tanto) os estudiosos de linguas raras, en perigo de extinción ou extintas (salvo nas reservas e nas fonotecas). Podemos ser os últimos expoñentes dunha fala mítica, como é agora o silbo canario, que aínda se aprende nas escolas de La Gomera. O silbo gomero acaba de ser declarado pola Unesco Patrimonio da Humanidade. Quen nos di que, no futuro imperfecto que nos agarda, os lugares do occidente asturiano, do Bierzo, das Portelas, Brumoso e Val de Marcos, non poden ser tamén declarados patrimonio inmaterial da Humanidade por conservar e falar unha fermosa lingua chea de matices que deixaron morrer (ou mataron) no territorio que lle era propio?

Posted by xabresdateixeira@mundo-r.com in 14:17:44 | Permalink | No Comments »

Friday, September 18, 2009

COVA EIRÓS-TRIACASTELA.Neardentalesen el noroeste

En Triacastela, provincia de Lugo, desde hace nos años se viene excavando y estudiando una cueva llamada COVA EIRÓS.
Hoy en un diario gallego, en su contraportada, concretamente en el Faro de Vigo, aparece un artículo de Agatha de Santos, en el que da cuenta de los últimos descubrimientos hechos por la USC en sus excavaciones.
El grupo de trabajo de dicha universidad, dirigido por el catedrático Ramón Fábregas han escavado un nivel intermedio del paleolítico superior datado entre 30.000 años y 17.000. Algo determinará la prueba del carbono 14.
Si estas fechas se confirman estaríamos ante una etapa intermedia del paleolítico superior en el noroeste peninsular, de la que no se tienen noticias.
Con anterioridad se han encontrado lascas del tipo Lavallois. Según los investigadores parece que hay piezas arquetípicas de la industria neardental.Al parecer por la acidez del suelo se han conservado, estas piezas estupendamente.
En el citado diario se da cuenta del hallazgo de un canino perforado, que habría sido usado como abalorio.
Para más información, quien lo desee puede entrar en internet con las palabras COVA DE EIRÓS, y encontraran una buena cantidad de información.

Posted by xabresdateixeira@mundo-r.com in 21:45:43 | Permalink | Comments (2)

Friday, September 4, 2009

REQUIEM POR UN AMIGO

Xa solo quedaban as dúas últimas rodelas da meda.
Era na malla da tia Fernanda para meu pai, e da Felicidad para min.
Sempre na quela malla habia dúas medas. Polo menos trescentas mias de grao.
Acerqueime a axudar ó que desfacía a meda, que coma case sempre era o Fernandiño.(Perdoame polo diminutivo, mais eu non me axeito a chamarte polo nome, dixeramos, que grande.)
Eu tiña un interés especial en axudar, polo menos nas últimas rodelas. No fondo de todo das medas quedaban catro mollos entrecruzados, sobre os que a meda iba crecendo.
Normalmente debaixo daqueles cuatro mollos, sempre habia uns “ratiños” pequeniños, grises e lustrosos pola abundacia de comida que nos pouco días que a meda estaba feita tiveran a súa disposición.Graos noviños e a montons para a mantenza, seguramente mais do que os humans da zona durante todo o ano.
O amigo Fernandiño, sempre me axudaba a tentar darle cunha baleadeira ós ratos, que estaban debaixo do último mollo é que o verse en descuberto tentaban liscar. Sempre conseguian escapar, pois eu no le atinaba ben e o Fernandiño, creo que non queria facerles moito mal.
Hoxe entereime do seu pasamento. Non sei moi ben como foi, mais polo que puiden escoitar, ver e falar con él é a súa dona, o mais probabel, coido que foi ese error, que fai que as celulas humans, nun desexo de perpetuarse, crezan de forma incontrolada, facendo o contrário do que persiguen. Dicen os expertos que é un cancer, Eu creo que é unha maneira de cabar cun organismo. Ou como decian en Val dos Marcos: Mal da Morte.
Bueno amigo Fernandiño, perdoa pola extensión, pois en realidade solo queria decirte, que desde neno gardo un gran recordo teu, sempre me trateste como se fose grande, e endexamais me fixeche sentir “pequeno”. Creo que sempre estivemos o mesmo nivel.
Que a volta as orixes, te sean a mellor cousa.
Un bo recordo de un amigo.

Posted by xabresdateixeira@mundo-r.com in 21:32:13 | Permalink | No Comments »

Tuesday, September 1, 2009

Nuevo rumbo: HOMENAJE A RIBADELAGO DE SANABRIA

He estado dándole vueltas a la manera de iniciar la andadura por este blog, con temas de Etnografía y Arqueología, y se presentaban dos incógnitas. Una era que idioma debería usar y otra que tema abordar como cambio de contenidos.
Lo he resuelto de la siguiente manera; en cuanto al idioma usaré aquel que mejor le vaya a cada entrada, procurando siempre hacerlo en el de la Alta Sanabria, ya veremos el resultado, y, en cuanto al tema de la primera entrada, pienso que, como un pequeño homenaje a aquellos años sesenta y a aquellas gentes que sufrieron el desgraciado desastre por culpa de una verdadera especulación económica, me refiero al derrumbe de la presa de Vega de Tera que arrasó al pueblecito de Ribadelago, sin darle oportunidad de salvación a sus moradores.
Fué, prácticamente, con nocturnidad y alevosía.
La noche del 9 de Enero de 1.959, yo había dormido en Puebla de Sanabria, concretamente en Las Ventas de Pichiriche, en casa de un primo carnal de mi padre. Habíamos dormido los dos allí. Muy temprano me embarque en un autobús que me llevaría hasta Mombuey, donde haría trasbordo a otro que me conduciría a Benavente, donde a la sazón estaba interno en el Colegio Virgen de La Vega.
Me enteré cuatro o cinco días después de haber sucedido la tragedia. Mi padre se enteró aquella misma mañana y junto con su primo y el hijo mayor de éste fueron hasta el lugar del desastre, con ánimo de ayudar en la medida de sus posibilidades, que eran muy pocas, y que apenas mejoraron cuando las autoridades del régimen franquista tomaron cartas en el asunto. Se creía que lo único que pretendían era que aquello no trascendiera más allá de la zona, y menos aún de las fronteras de la nación. Esto último fué en balde, pués la radio dió la noticia, y gracias a Dios, la frontera portuguesa está a menos de cuarenta kilómetros y la noticia de la desgracia corrió como la pólvora, y las autoridades no pudieron mantener aquello en secreto.
Aquella noche había llovido muchísimo, y la presa había acumulado cerca de 20.000 metro cúbicos de agua, la temperatura había rebasado los -18º C, lo que unido a la mala construcción de la presa, se convirtió en una bomba de desastre.
La presa no había sido hecha con hormigón armado, sino de mampostería, se habían empleado materiales tales como madera, pizarra, mezclada con grava y muy poco cemento. Se trataba de ahorrar para que el constructor obtuviera un mayor beneficio. Hasta los que no tenemos ni puñetera idea de construcción sabemos que la pizarra y el hormigón no se llevan bien y con la madera mucho peor.
Cuando la presa reventó, el agua solo tardó 20 minutos en recorrer los nueve kilómetros de distancia hasta el Lago de Sanabria, y con lo primero que se encontró, una vez recorrido el cañón del Tera, fué con las casas de Ribadelago, la mayoría de las cuales estaban asentadas en las rocas graníticas allí existentes.
No quiero que se me olvide el nombre de la empresa constructora, se llamaba Moncabril, no sé si todavía existirá, y la presa creo que era para Iberduero.
A estas alturas y después del tiempo transcurrido, que yo sepa no ha habido una verdadera investigación, ni la sunción de responsabilidades de ningún tipo por nadie. Las autoridades franco-falangistas de la época se apresuraron a hacer un nuevo pueblo, al que llamaron Robadelago de Franco, sin tener en cuenta ninguna de las características y necesidades de los habitantes, que Vivian de una agricultura de subsistencia y una ganadería precaria.
En definitiva y para no extenderme demasiado, diré que hubo 144 muertos de los cuales solo fueron enterrados 28, los restantes descansan en el fondo del lago, con lo habitantes de Villaverde, pueblo fabuloso, que la leyenda ya había enterrado en las entrañas de las aguas.
Desde aquí quiero dejar mi homenaje a todos los paisanos sanabreses, sobre todo a los de Ribadelago, y repetir las palabras que muchas veces le oí decir a mi padre:
CANDO FUMOS ALÍ, O ÚNICO QUE PUIDEMOS FACER, FOI CHORAR CON AQUELA XENTE.

Posted by xabresdateixeira@mundo-r.com in 18:56:24 | Permalink | No Comments »

Sunday, August 30, 2009

CAMBIO DE TITULO Y CONTENIDOS

Después de una temporada en la que no podía entrar en este blog, y que ahora parece que se ha arreglado, y, como consecencia de haber iniciado un blog nuevo: “http://xabresdateixeira.blogspot.com/”
este, desde el que estoy escribiendo ahora lo dedicaré, casi exclusivamente a mis anotaciones etnográficas y arqueológicas.
Seguramente cambiaré tmbien el título.
Seguiré informando.

Posted by xabresdateixeira@mundo-r.com in 20:08:20 | Permalink | No Comments »

CAMBIO DE TITULO Y CONTENIDOS

Después de una temporada en la que no podía entrar en este blog, y que ahora parece que se ha arreglado, y, como consecencia de haber iniciado un blog nuevo: “http://xabresdateixeira.blogspot.com/”
este, desde el que estoy escribiendo ahora lo dedicaré, casi exclusivamente a mis anotaciones etnográficas y arqueológicas.
Seguramente cambiaré tmbien el título.
Seguiré informando.

Posted by xabresdateixeira@mundo-r.com in 20:08:20 | Permalink | No Comments »

Monday, August 10, 2009

¡VACACIOOOONS!

LISCO A FACER O MANDRÁN NO QUE QUEDA DE MES.

SEGUIREI DANDO A PALIZA A VOLTA.

ORDENOLLE A TODO QUISQUE QUE DISFRUTE BEN AS VACACIÓNS.

Posted by xabresdateixeira@mundo-r.com in 22:26:00 | Permalink | No Comments »