Monday, June 30, 2008

OS CARQUEIXEIROS TAMEN TEMOS PASADO

 DAVID GARRIDO. FILLO DA TIA JOAQUINA E DO TI MARCELINO.

 

 Hai na Teixeira, unha persona a que eu le teño un cariño especial, ainda que seguramente vai arredor de cincoenta anos que non o vexo.

 Criemonos caseque xuntos nas Moreiriñas, sempre arredor da caldeira da auga que baixaba pobo abaixo  con un marmurio o suficientemente groso como para que todos os veciños da aldea, cando falaban o fixeran a berros.

 Os nosos sitios de xogos eran no curral de súa avoa a tia Margarita, e o da miña a avoa Martina.

 Parece ser que él e mais eu eramos irmans de leite. Como David nacera antes do que eu, cando eu nacín, deume a primeira tetada súa nai, a tia Joaquina. Despois parece que chupei da teta da Dolores, hasta que a gata da tia Xabel, cagou nela, pois cando mo contou miña avoa, tomei a determinación de non chupar mais na teta. ¡Se collo a gata esnaquizoa!.

 David era, e penso que o sigue a ser, a mellor persoa do mundo. Amigo de caseque todos.

 Xunto con meu primo Santos, fixemos unhas cuantas trasnadas, pola aldea. Nuha ocasión descubrimos que unha pita dalgunha veciña fora a por os ovos alá pola zona do Mourán, eran trece ou catorce ovos, e decidimos facer roscon como no dia da festa.

 Afanémosle sucre as nosas avoas, mais ou menos entre todos, levariamos un par de kilos que unha vez revolto cos ovos nunha lata das sardiñas, puxemolo mexunxe nun lume feito no Val, e todos arredor do mesmo a esperar que se fixera o roscón. Cousa que non sucedeu pois nadie nos dixera que aquelo tiña que levar fariña tamén. De todolos xeitos aquelo non se perdeu, pois unha vez frio, bebímolo sen deixar nin pinga.

 Noutra ocasión, o David o Santos e mais eu, deixemonos caer pola Sarabella, donde habia un muiño, dale que te pego facendo bailar o tarabelo que facia baixar o centero da tramoia hasta as moas, que o transformaban en fariña.

 Os muiños tiñan un aparello que le chamaban “O rairo”, cousa que parece ser servia para levantar a pedra de arriba, ou baixala, cousa que facia que a fariña saira mais ou menos grosa, quero decir con mais ou menos farelos.

 Pous ben facendo experimentos co tal aparello, parece que descontrolemos o muiño, e de tan alta como deixemos a pedra, o centeo marchou a través do rodicio para o rio. O malo do asunto foi que, cuando nós iniciemos a maniobra, acabanban de encher a tramoia, polo que tiremos toda unha moiñada o rio.

 Non se sabe moi ben por qué, mais as mais e as aboas, daquela eran adiviñas, pois cando cheguemos de volta a aldea xa nos estaba esperando, e non precisamente para felicitarnos.

 A ver se hai sorte e algún dia de algún vrao, nos volvemos a atopar alá por cerca de Trasbaceiro, ou en Bouzas de Cristos, para fecer de novo algunha das nosas, ainda que xa solo iremos o David o Santos e mais eu, pois outro amigo da panda, o Leonardo, xa vai uns anos que finou. Detodolos xeitos dedicaremosle o que fagamos.

 

Posted by xabresdateixeira@mundo-r.com at 08:40:03 | Permalink | Comments (10)

Friday, June 27, 2008

MESCOLANZAS

SUEÑOS

Aquella colaboración cinematográfica entre Salvador Dalí y Alfred Hitchoch, me había dejado imágenes imborrables, y una inquietud indisimulada.

Después de volver a visionar la obra cinematográfica, al salir del local donde se habia proyectado, solo se veían personas corriendo desesperadas en casi todas direcciones.

Al intentar averiguar el por qué de aquella avalancha de gente corriendo, lo único que conseguí ver fue, que detrás de la multitud venia por las calles de la ciudad, cada vez con más intensidad, una riada que arrastraba prácticamente de todo. Muebles todo tipo y enseres, detrás de todo venían cadáveres flotando sobre aquellas aguas sucias, espumosas, rugientes y que a cada segundo alcanzaban mayor altura sobre la calle.

Yo había conseguido encaramarme en un edificio de varias plantas, pero el agua aquella que arrastraba de todo, ya comenzaba a empujar el mueble al que estaba subido.

De pronto creí escuchar a alguien, comentar, con un tono totalmente natural y tranquilo, “Es el tsunami”.

Desperté, justo en el momento en que iba a ser arrastrado por el agua.

Agradecí el haber despertado de aquel sueño, que era tan real, que una vez fuera de él tenia la duda de si lo había vivido o no.

Se incorporó y se sentó sobre el camastro con jergón de paja y hojas de maíz, sobre el que había dormido, y cogiendo el Cetme, que tenia colgado a los piés del camastro, salió del barracón para ir a efectuar el cambio de guardia.

Cuando se reunió con el resto del pelotón se encontró con que algunos de los compañeros anteriores, no estaban. En su lugar había nuevos chicos uniformados, algunos de los cuales no debían llegar todavía a los dieciséis años. Mal debían andar las cosas para reclutar a imberbes.

Alguien comentó que la guerra se estaba perdiendo, y que, el que llegaran las tropas enemigas y tomaran la posición , era cuestión de horas.

Lo más inquietante era el saber que el enemigo, no dejaba prisioneros detrás de sí. El Gran Dictador, consideraba que dejar prisioneros detrás era un gasto inútil, que estaría mejor invertido en nuevos armamentos.

Sonaron los disparos de una ametralladora, y vió como a su alrededor caían muertos o heridos todos sus compañeros, y él se vió encañonando con su Cetme a otro soldado que a su vez hacia lo mismo con él. Momento este en que despertó de nuevo, cosa que le llevó, a no tener claro cual de los dos sueños eran tales, porque al despertar la identidad volvía a ser la mía.

Entonces me encontré en medio de la selva Venezolana, concretamente en Canaima, estábamos en el río Carrao, afluente del Orinoco, disfrutando de unos días de vacaciones. Siempre es de agradecer que, después de una pesadilla, uno se encuentre relajado. Me pellizqué en un brazo, y clavé la mirada en el suelo contemplando unas hormigas que se afanaban en llevar hojas y hierbas hasta su hormiguero, lo que me afianzó en mi idea de que estaba despierto, Justo hasta el momento en que la avioneta que nos llevaba a visitar El Salto del Ángel, por un fallo humano, inició una caída en picado sobre la selva. No sé que pasó, pués antes de entrar en contacto con la copa de los árboles, desperté en mi cama de Val do Marcos.

Ahora en el momento de escribir esto, ya no quiero averiguar si estoy soñando o estoy despierto. Tal vez todo sea un sueño, y las “Matrioskas” sean reales.

Posted by xabresdateixeira@mundo-r.com at 14:14:59 | Permalink | Comments (3)

Tuesday, June 24, 2008

¿POR QUÉ SE DEDICAN A LA POLITICA SI LO SUYO ES LA FARANDULA

Tengo la sana costumbre de, cuando veo la TV, quitarle el sonido, y simultáneamente sintonizar una cadena de radio y meterme en medio de esa resultante audio-visual.

La mezcla no tiene desperdicio.

Si ves un partido de fútbol, (esto se lo debo a Heitor), y al mismo tiempo tienes una emisora sintonizada, siempre llevarás ventaja sobre las imágenes, pués por alguna razón física que a mi se me escapa, el sonido de la radio va por delante de todo lo de la TV.

(Por que va más rápido el sonido que la luz, en este caso?)

Si en lugar de la radio con el fútbol, lo haces con otra cosa, puede llegar a ser desternillante.

Tengo un amigo que dice que cuando hay fútbol, lo escucha  por la radio y en la TV. vé una película porno. Parece que siempre van desajustados, pero ajustados.

El otro día tenia la TV puesta, así al tun, tun, y la radio en un concierto de rock. En un determinado momento del concierto, y yo medio adormilado, unos aplausos de apoteosis se impusieron a todo.

Erguí la cabeza y puse las orejas tiesas, cuando en la TV, veo un señor con una melena casi leonina, mesándosela y contoneándose, irrumpir en medio de la escena, haciendo inclinaciones, repartiendo abrazos a diestra y siniestra, y yo sin conseguir reconocer al cantante; hasta que pasó al lado del aspirante a jefe de la oposición y presidente de un partido, dicen que popular, y entonces me di cuenta de todo.

Y NO ESTABA SOÑANDO.-

(Vanitas Vanitates et omnia vanitas)

Posted by xabresdateixeira@mundo-r.com at 21:47:16 | Permalink | Comments (2)

Sunday, June 22, 2008

ETNOGRAFIA DE VAL DOS MARCOS (REMEDO)

IMPORTACIA DO LIÑO NO VAL DOS MARCOS.

 

As crónicas dos nosos antecesores, din que o liño xa se cultivaba antes da chegada dos romanos. Polo tanto podemos, caseque considerar que a importancia desta planta foi moi grande para os antergos.

 O liño xa é mencionado polos exipcios, e tamén no Antigo Testamento, pois xa dice que as Cortinas do Tabernáculo, debian de ser feitas de liño retorcido, e no libro de Moisés tamen se fala da estrago de unha colleita de liño, que é equiparado a unha plaga.

 Cando os romanos dominan a antiga Galaecia, xa apreciaban moito o liño dos Zoelas, que eran os pobladores daquela da Xeabra, Tras os Montes e pouco mais.

 Ainda que as actuales divisións administrativas sexan como son, o que se deberia considerar é, a unidade territorial diferenciadora, en función da forma de vida e maneiras de entendela, dunha comarca, ainda que esto seria outra leria.

 O liño é unha planta da familia das herbáceas, e dentro da familia das liñaceas hai varias especies. Aiqui solo falaremos da planta usada para extraer unha fibra, coa que se confeccionaban distintos  tipos de tecidos.

 É unha planta de algo mais de un metro de altura, da que saen as fibras para a confección e as sementes, liñaza, usase par meciña, e semente.

 Fases da producción do liño:

 1º Sementeira.- Sembrase da misma maneira qe o centeo, fundamentalmente, sementabase nos “liñares”. Régase se é necesario, e ten que estar xunto, para que as herbas medren sin botar “fillos”.

 2º Monda do liño.- consiste en arrancar as herbas que o infesten. Arrancabanse a man.

 3º Arrancada, cuando o liño está maduro arrancase, pous a fibra tamene está nas raices

 4º.-Ripado,consiste en separar a fibra da semente, ou bagaña.

 5º.-Maceración, consiste en meter o liño en mañuzos dentro de auga, normalmente metiase no rio, pola zona de Casares, entre ésta zona e a Veiguiña. Cubrianno con gogos para que a auga non o arrastrera. Era para amolecer a fibra e que despois se desprendera ben dos “tascos”. Estaba sobre dez día na auga, e despois sacaban-no a secar, cousa que se facia na ladeira por encima docamiño de Barxa de Bois. Recordo que aqueles mañuzos, postos a secar, parecian as tendas que nos enseñan nas peliculas dos Indios Apaches ou Siux..

 6º. Mazado, consistia en “aporrear” mangados de liño, sobre unha pedra ou madeira, cun mazo de madeira cilindrico, asemellado os rollos de aplanar a masa nas cociñas, chamado tamén rodillo.

 7º Amadar.- Unha vez mazado, operación que rompia a “casca” do liño, faciase o amadado, que consistia en retorcer as fibras para que fosen soltando, ou rachando os chamados tascos.

8º Espadado. Era unha opperación que consistís en por as fibras sobre una especie de tabla con algo de “agume”, e batelas coa espadela, que rompia definitivamente a parte externa ou tascos, deixando caseque libre a fibra.

 9º Sedar, consitia en separar a parte mais grosa da mais fina, das estopas grosas da estopa liñeira, esta última era que servia para os tecidos finos.

 A partir daiqui ven o fiado, a roca e fuso, e o ensarillado, que consiste en transformar as mazarocas do fiadeiro en meadas, que van a barrela, consistente en meter o liño en auga con cinsa, de carballo. A continuación as meadas tranformanse en novelos que logo van os teares para facer a urdimbre, que sirve para facer o tecido, que é moi similar a confección de  panos na actualidade polas máquinas modernas.

 Na aldea habia unha casa que chamaban da Urdideira, que se teño que ser sincero, non sei donde era.

 Habia un tear pegado a bodega do ti Xico da tia Cecilia, tiñan outro os do cura, os do Ovidio, a familia da tia Fernanda, e creo que algún mais, que eu non recordo.

 Espero que este pequeno esbozo sirva para que non se esqueza unha tradicción, que no seu momento foi moi importante.

 Aida recordo as sabas de liño, que rascaban como se fosen cardos, e tamén algunha persona con pantalois da tal fibra, pola zona da Acancela.

 Eu teño unha colcha de liño, que inda se conserva bastante ben, feita o parecer polas tias de meu pai. Ten un peso considerable.

 Seria importante que se alguen descubre erros, ou teña cousas que engadir, que o faga a traverso dos cmentarios. Se é necesario, este articulo reformase.

 

 

Posted by xabresdateixeira@mundo-r.com at 15:57:37 | Permalink | Comments (2)

Saturday, June 21, 2008

COSAS ALAS Y OTRAS NO TANTO

FIN DE EMANA EN LA ORILLA DEL TUELA.

El Jueves me desplacé a San Ciprian, para hacer nos recados, e intentar convencer a alguna pintona de que me acompañase a casa, para ser freída y degustada acompañada de un buen albariño, pero las muy ladinas, casi no quisieron salir del agua.

Antes de ir al río, justo recién llegado, lo primero fue coger un cabreo monumental. Al lado de el refugio de Val dos Marcos, había plantado unos arbustos, con la idea de, que,contuviesen un poco la tierra y que ésta no siguiera llegando a donde no debe. Pués bien, a pesar de que yo ya había cortado la hierba, vino un “cristiano” mandado por el Municipio, a desbrozar los caminos del pueblo, y el buen hombre se cepilló, dos acebros incipientes, un boj y un tejo raquítico. Ni que decir tiene que alguna bendición, dejé por allí, no podía ser menos por la cercanía de la iglesia, el edificio.

El viernes bajé al río, conseguí el número de truchas autorizado, y otro berrinche. Me explicaré: La consejeria correspondiente de la Junta de Castilla y León, ha legislado la Ley y el reglamento de Caza y Pesca para la zona, en donde, concretamente en el río Tuela, solo se pueden pescar cuatro truchas de mas de diecinueve centímetros las arco iris, veintiuno la autóctona o salmo fario, pués bien devolví al río doce truchas que no reunían esos requisitos.

La ley dice que están prohibidos los cebos naturales, pues a pesar de ello, encontré tres pescadores pescando con cebos naturales, metían al cesto todo tipo de truchas, alguna que vió un servidor con un máximo de ocho o diez centímetro de tamaño.

No he visto por ningún lado vigilancia para hacer cumplir la Ley y lo peor es que parece que casi todo el mundo hace lo mismo. Seprona por aquí no viene, palabras oídas en la zona.

Otra cosa negativa, como ha llovido mucho en la primavera, la cantidad y tamaño de la hierba por todos los lados es tal, que como las autoridades no hagan algo, intentando limpiar, me temo que al final del verano, los desaprensivos planta-fuegos, puede hacer un verdadero desaguisado. Lo malo es que por lo que parece, la única medida será, encomendarse al santo que evite que el fuego entre al pueblo. Como no todo tenia que ser negativo, también hubo cosas positivas. La primera que todos los vecinos, a pesar de sus años, estaban bien de salud.

Mi primo Marcelino me alimentó de p.m., sobre todo el sábado con un arroz con cantarelus cibarius, y unos muslitos de pollo, con el que se chupaba uno los dedos.

Otra cosa buena, fue que mi prima Noemí, me regaló una buena bolsa de cacavinas, que de momento están en lugar privilegiado e la cocina de Vigo.

Lastima que durante mi estancia en el río los recuerdos de gente que ya nos ha dejado, fuese muy persistente.

Posted by xabresdateixeira@mundo-r.com at 21:28:52 | Permalink | Comments (2)

Thursday, June 19, 2008

CUANDO EL € ES MAS IMPORTANTE QUE LAS PERSONAS

DE MIGRACIONES, ECONOMIA BIENESTAR Y OTRAS TONTERIAS.

Uno, en su deambular por la época que le ha tocado vivir, y después de haber escuchado a sus mayores y de haber leído algún que otro libro, ya casi empieza a hacerse una idea, de esto de vivir, subsistir, y tener la sensación de lo que opinan otros sobre el tema.

Como estos días hay un debate en esa cosa llamada Unión Europea, (por cierto no sé por qué le llaman así, si lo que quieren decir es: Unos viviremos bien, por Encima de otros), sobre que hacer con los EMIGRANTES.

En primer lugar, yo le diría a los políticos, que por cierto se ponen ellos los sueldos y deciden lo que es bueno o malo, que una forma de eliminar las migraciones seria eliminar las fronteras y de paso a ellos.

Me temo que esto no será aceptado, pués se eliminarían en la misma proporción o mas los políticos, y como son ellos los que quieren decidir, mejor dicho deciden, no creo que tiren piedras contra su propio tejado.

Otra cosa que se me ocurre, es que, en vez de hacer guerras para quedarse con el petróleo, seria mucho mejor y más rentable, eliminar a los especuladores de todo el mundo y a aquellos gobiernos, amigos o enemigos, que dirigiendo países ricos hacen que sus ciudadanos vivan en la miseria, cuando ellos tienen hasta grifería de oro en aquellos lugares donde van a defecar, a todos ellos leña al mono hasta que “revente”.

Cuando una persona emigra, (hay que distinguir el emigrar en patera o hacerlo en yate) lo más probable es que lo haga, o bien por que piensa que va a vivir mejor, o simplemente por que desea seguir viviendo.

A lo largo de la historia los emigrantes era gente que emigraba por cuestiones de subsistencia, y se iban a países y zonas con posibilidades de crecer, y al mismo tiempo colaboraban en el engrandecimiento de esa zona. Lógico es que a estas personas, se le agradezca, y sobre todo que no se las abandone cuando no se las necesita.Lo contrario seria casi como cuando se exprime un limón, una vez extraído el zumo, se tira.

Que alguien me explique el por qué de que no haya límites al transito de dinero y si al de personas ¿

Ahora con la subida de los carburantes, tenemos otra zapatiesta liada, y a nadie se le ocurre ponerle coto. ¡Coño!, es tan simple como evitar intermediarios. ¿Por qué no compran directamente los gobiernos, y administran bien?.

De todas formas los orientales tienen el mismo derecho a despilfarrar petróleo como nosotros, si sigue regulando el mercado la ley de oferta y demanda, y los expertos especuladores hacen uso de la elasticidad de la oferta, lo vamos a tener crudo, pero no el petróleo.

Yo voy a empezar a dar ejemplo de ahorro: Iba a comprarme un borrico para mis desplazamientos, pero me he enterado que las flatulencias del animal agrandan el “buraco” de la capa de ozono; burro descartado.

A partir de ahora, solo me desplazaré a hombros de emigrantes y esclavos, Espero que no cunda el ejemplo, pués subirían de precio por efecto de la demanda, y ya entraríamos en otro mercado negro.¿NEGRO?

Posted by xabresdateixeira@mundo-r.com at 08:49:17 | Permalink | Comments (4)

Monday, June 16, 2008

SEITURAS TRASMONTANAS

   A SEITURA

 

 Andaba eu preparando, e un decir, de feito xa o teño medio embergado, un articuliño para falar do liño alá polos meus anos de rapaz, e buscando algunha información, para non darle tanto traballo o caletre, pois polo que le pagan, dí que chega ben, e de sútaque atopeime, con unha escrita sobre a segada, feita por un portugués da zona de Tras os  Montes, de cómo era a segada por aquelas terras.

 “Mutatis mutandi”, podese extrapolar á zona de Val dos Marcos, pois eu ó que recordo e caseque igualiño.

 Non quixe traducir o artículo, pois considero que seria pouco correcto, aparte de que o portugués comprendese perfectamente.

 Eu atreveriame a decir que, si decimos que en Val dos Marcos falamos galego, tamen poderiamos decir que falamos portugués, pois a construcción das frases, practicamente, é a misma.

 Esto é o que di José Magalhaes, da Segada nalgunha zona de Tras os Montes:

 

               A SEGADA.-

 Dantes a vida era dura. Todos dizem e, pelos testemunhos, assim era, pelo menos na segada. Era, de facto, de sol a sol.
    O dia de trabalho começava ao nascer do sol com o desenjum, em casa do dono da segada, pelas seis da manhã. Ninguém se sentava. À porta de casa ou na cozinha, era pegar num cibo de pão com queijo, azeitonas e um copo de vinho e toca a andar, a caminho da segada.
    Lá chegados, era tempo de meter mãos à obra. Os profissionais mostravam os seus pergaminhos: colocavam dedeiras e até enchabavam. Além disso foram os primeiros a aparecer com as ceitouras de corte e não de pique como era tradicional. As ceitouras de corte começaram a vir de contrabando, trazidas pelos peliqueiros. Eram consideradas perigosas porque, dizia-se, traçavam um dedo, redondo, num instante, mas rapidamente se impuseram pela eficácia de corte.
    À frente ia o capataz. Os restantes lá se colocavam, homens e mulheres contrapeados, os homens com três sucos e as mulheres com dois. O capataz era um segador experiente, da confiança do patrão e cuja lealdade era paga com mais algum dinheiro, além da jeira. Ia à frente, a abrir o eito ou a assucada, comandando o rancho e mantendo um ritmo certo, de acordo com as instruções do patrão.
    Os mais do fado desafiavam os restantes com os cantares da segada, para animar e manter o ritmo.
    Cada um doseava o seu ritmo mantendo uma pequena distância ao da frente. Se o da frente começasse a atrasar-se, o que o precedia dava um primeiro aviso batendo-lhe com as espigas no rabo. Se ele não começasse a despachar-se partia-se para a afronta mais séria e vergonhosa: a ultrapassagem. Os mais lentos lá iam fazendo das tripas coração para não darem parte de fracos e aguentarem o ritmo.
Uns a cegar e outros a atar, dava-se uma escocha boa na terra, até à hora do almoço.
    Pelas nove horas, alegria geral ao avistar a burra, carregada com os alforges do almoço que consistia nas famosas sopas da segada e depois as batatas cozidas com bacalhau. As sopas da cegada, ainda hoje, há quem as gabe e tenha saudades delas. Havia pequenas variantes na forma de as confeccionar mas, basicamente eram sopas de trigo amolecido com a água de cozer o bacalhau. Depois, deitava-se-lhe por cima uma sertã de azeite rijado com alho ou cebola e colorau. O alho também havia quem o pusesse em cru por cima das sopas, antes de lhe pôr o azeite rijado.
    Findo o almoço, voltava-se à lida, até ao jantar, pelo meio dia - batatas guisadas com canhono, arroz de feijão ou de grabanços e salada de alface.
    Ao almoço havia uma pausa de duas horas, uma para comer e outra para descansar mas, na hora de descanso, supostamente para dormir, os mais brincalhões aproveitavam para pregar umas partidas.
Pelas duas horas, sob o sol tórrido do Verão, era altura de voltar ao serviço. Alguns aproveitavam para dizer, como o cigano: - Quanto mais o sol quece, mais eu s(c)ego.
    Pelas cinco da tarde vinha a merenda – Arroz de pordentros do canhono, ou linguiça e presunto cozidos e salada de alface. Merenda comida, companhia desfeita e a labuta continuava até ao pôr do sol – pelas nove e meia.
    No regresso à aldeia, já em casa do lavrador, era a hora da ceia - Batatas cozidas com capote, azeitonas e caldo de rábias. Nessa altura o cansaço já era tal que alguns preferiam nem cear para irem mais cedo para a cama porque, no dia seguinte, a segada continuava.
A acompanhar a comida, claro está, a cabaça do vinho não tinha descanso, a rodar de boca em boca, sempre no mesmo ritual: cada um recebia a cabaça, vinda do colega à sua direita, passava-lhe o antebraço pelo gargalo para o “limpar”, bebia e entregava-a ao colega à sua esquerda que fazia o mesmo e a passava ao seguinte. Havia sempre quem reparasse quanto comia e bebia cada um dos outros e, frequentemente, lá vinha a estória do outro que deu 27 vezes ao nó e o patrão despediu dizendo que comia muito e não bebia mal, segava pouco e atava mal. O tacho ficava no chão, encima das toalhas e cada um acilhava como podia, sentado ou ajoelhado, à volta do dito e lá iam espetando o garfo ou a colher, todos do mesmo caçoilo. Era um regalo ver toda a gente a comer e beber com apetite. Ninguém tinha fastio e não era preciso esfregar-lhes a boca com vinagre.
    Os segadores já sabiam quem eram os lavradores fomentos e os que tratavam bem. Claro que os fomentos tinham sempre dificuldade em arranjar segadores.

Enviado por José Magalhães
30/12/2005

 

Posted by xabresdateixeira@mundo-r.com at 20:48:51 | Permalink | Comments (3)

Sunday, June 15, 2008

NO ES TAN IMPROBABLE

SOLEDADES

 

Estaba sentado allí mismo. En el mismísimo Alto do Marabón, desde donde, al sur casi divisaba la Ciudad de Bragança, al oeste el imponente macizo do Invernadeiro, al norte la parte de la Sierra Segundera con la portilla del Padornelo a la derecha y el Aguallal a la izquierda, y al naciente le impedía la vista mas lejos, el Monte Muga.

 Ya había perdido la noción del tiempo que  llevaba en aquel alto. Mirar a su alrededor sólo conseguía que la angustia y la congoja le dominasen de forma cruel.

 De los alrededores, si se daba una vuelta de trescientos sesenta grados, el poblado que mejor se veía, era Montouto. Lo que le traía a la memoria al “ti” Alejandro, que era original de allí, y su despertar una mañana de un mes de Julio, después de un precente día de segar hierba, cuando dando unos grandes berridos, despertó a todo el mundo, comunicando que tenía “un menino”.

 Fue probablemente la última vez que se le vió con una media sonrisa. Se levantó e inició el descenso hacia Rebordelo.

 Había tomado la determinación de terminar en el Pozo de Penascada. Seguramente era la mejor solución.

 Inició la andadura monte abajo, con cierta dificultad, pués empezaba a estar débil. La última vez que había comido algo ya casi no sabia cuando había sido, y se mantenía en pié gracias a que de vez en cuando ingería un poco de aquella nieve helada que cubría la urces, en este caso eran del tipo de queiruga.

 Cuando se introdujo en aquella cueva, que le habían enseñado en Barxacoba, nunca había pensado en lo que iba a pasar durante su estancia dentro. Con intendencia para un par de semanas, de la que, parte había dejado al inicio de la cueva por motivos de agilidad dentro del subterráneo. Había estado dentro media semana.

 Al salir ya se dio cuenta de que fuera había pasado algo extraño. Los arbustos de los alrededores daban la impresión de que habían sido chamuscados o algo parecido.

 Al recordar el día en que había entrado en la cueva, estaba completamente seguro de que no habían transcurrido más de cuatro días, sin embargo daba la sensación que  desde su introducción en la mina hubieran pasado varios meses.

Cuando llegó al pozo de Penascada, después de haber pasado por pueblos arrasados y ver desde A Louxeira, lo que quedaba del pueblo, y que la zona de Hermisende, prácticamente era un lago, después de pasar por la fuente de “A Cunca”, para ver que a los lados y dentro de la cabaña, solo había cadáveres de animales, había tomado aquella decisión.

 Buscó por los alrededores algo con el que sujetar aquella piedra, que había  seleccionado para que le acompañara al fondo del pozo. Era buen nadador y tenia miedo de intentar salir del agua antes de tiempo.

 En la parte donde se terminan las rocas, dentro del río había un remanso en el que normalmente se arremolinaban todas las cosas que flotaban en el río. Al fijarse en él,  recordando las truchas que de aquellas rocas había sacado, se percató de que había atrapada en las raíces de los “amieiros” una, como especie de cuna, y al acercarse se llevó la sorpresa más gorda de aquellos días. ¡Dentro había un bebé!.

 En los días que precedieron a su entrada en la gruta, se había hablado mucho y escrito más, de un posible enfrentamiento entre una potencia mundial emergente y otra decadente, separadas de un lado por un océano y por el otro por un sempiterno proyecto de Unión Europea siempre en mesas y estudios de políticos, pero jamás concretado, puesto que los pueblos que estos políticos dirigían nunca querían aceptar los planteamientos de estos últimos.

 Bien sabido es que la gente normal, nunca ha querido especular, con sus semejantes, y casi única se ha sentido representada por los dirigentes elegidos, que una vez en el poder olvidan con demasiada facilidad las promesas hechas para auparse en él.

 Por lo visto había sucedido lo que hacia mucho tiempo se venia gestando; la tercera guerra mundial, que por lo que a él se le entendía ya había sucedido, y lo que era peor parecía que la vida en la tierra, había sido exterminada en su casi totalidad.

 Vivir sólo no parecía una buena solución, de ahí que cuando estaba en lo alto tomó la decisión de ahogarse en el río, y eligió un pozo en el que antes se había divertido.

 Aquel bebé no tendría mas de siete u ocho meses, y aparentemente estaba sano y seguramente con mucho hambre, pués al cogerlo agarró con desesperación un dedo de nuestro amigo con ánimo de sacarle algo nutritivo.

 De pronto nuestro personaje decidió que lo mejor para aquella criatura sería que iniciasen el viaje juntos, pués lo que quedaba no merecía la pena.

 Sin embargo al volver a mirar aquellos ojos inquisidores y aquella inocencia de no conocer al ser humano todavía, consideró que él no era nadie para truncar aquella vida, y que pese a todo, merecía la pena intentar salvar  aquella criatura, sobre la que recaería la responsabilidad de una nueva humanidad, aún asumiendo el riesgo de que ésta volviera a tropezar en las mismas piedras y cometer las misma estupideces.

 ¿Habrían desaparecido también los oligarcas y los grandes poseedores de “su” verdad en nombre de la cual decidían masacrar toda la Tierra?.

Posted by xabresdateixeira@mundo-r.com at 10:46:55 | Permalink | Comments (4)

Friday, June 13, 2008

FORTE TREBOADA NAS CARBUIZAS

COMO SE FIXO O CABOCO DE TRASIL.

(Tamén chamado “cagadeiro”, polo veciño de Brumoso)

Era a época da seitura do ano mil novecentos cuarenta e nove. Era á folla de Rechouso.

Daquela facíase a sementeira tanto nas leiras de Rechouso como nas de As Corbuizas, e incluso nas de Veiga de Chuces que son unhas que están detrás do Castelo, algunhas creo que en terreno de Castromil.

Un día daquel ano moita xente fora a seitura para aquelas leiras, entre a cual xente estábamos casi toda a familia dos Marcelinos. O Pepe ya Dolores, O Manolo e a Cecilia e tamen a tia Maria Rosa. Os rapaces que estábamos alí e qe eu recorde, éramos o Eloy, eu e meu irmao Cesar. O Xería andaba por alí inda metido no liquido amniótico e vivindo comodamente na barriga da Dolores.

Os grandes estaban segando e atando a palla facendo mollos, para despois facer a acarrexa. Os rapaces supoño, que, dando a vara por alí, e acarrexando algún mollo que outro hacia o punto donde se iba a facer o medouco.

Arredor do medio día, mais ou menos, foron acumulándose por enriba de nos, as famosas neboas, que os meteorólogos denominan “nubes de desarrollo vertical”. ¿A que queda fino, eh?.

O caso foi que se preparou unha tormenta das que fan época, neste caso das que fixeron cabocos, pois o de Trasil non foi o único. Como se dice por alí, o ceo pechou todo, os lóstregos eran caseque constantes, que ainda que era de dia chegaban a iluminar todo, de tal xeito que incluso viase o ruido dos tronos, que retumbaban por todolos Caldeiros, facendo que cada trono se multipliquera por tres ou catro.

O ver o cariz que tomaban as cousas tomeron a medida, de que as mulleres marcheran para as casas, a redimir as pitas e os porcos. Daquela as primeiras andaban ceibes por donde le daba a gana.

Miña mai, o César e Xeria, chegueron a casa coa axuda inestimable de José Flores, tamen conocido como o “Caleiro”, que os axudou a pasar no caboco de As Rozadas. Algunha xente que chegou mais tarde non pudo pasar, sin esperar a que amainera a tormenta.

O Eloy , eu, e creo que era o Alejandro, meteron-nos debaixo de un pequeño castelo de pedras, nas leiras e puxeron-nos mollos dediante, para evitar a chuvia, cousa que o final foi inútil pois mollémonos de tal xeito que pareciamos pitiños escaldados.

Os mollos navegaban polas leiras, como se fosen barcas do xeito, que collian chicharras a eito.

A tormenta foi tan forte, e cae-u tanta auga, que, desde a leira do ti Constantino de Trasil, hasta o Salgueiro fixo o caboco que nos ocupa. En Trasil, antes, o caboco prácticamente non existía.

Foi de tal magnitude, que alguns rixelos de un pastor, chegueron mortos o caboco do Litro, e a res estivera naquel día polo Facho.

O asunto estuvo moi ben pois,(nunca hai mal, que por ben non beña) despous coas parreriras e algún que outro sabugueiro, e guindeiras que foron crecendo por alí, fixeronse os sanitarios da barriada da Iglesia. A primeira hora da mañá, aquello estaba bastante concurrido, e si era na primeveira e no vrao, non facia falla papel hixiénico, os lados habia follas dabondo.

Posted by xabresdateixeira@mundo-r.com at 14:01:15 | Permalink | Comments (2)

Tuesday, June 10, 2008

CANDO A MELLOR ENERXIA, ERA HUMANA.

MALLAS CON MALLOS.-

Este escribidor de lembranzas propias de cando era rapaz e vivia pola zona de Val dos Marcos, sente morriña da sua nenez primeira, pois por se algún dos desocupados lectores que teñen a amabilidade de leerme, non o sabe, quero contar aiqui que eu nací na Teixeira, e viví caseque nove anos un pouco discontinuos neste bonito pobo, da haba da serra da Gamoneda, e entorgado casi no parque de Montezinho.

Na Teixeira, por aqueles anos inda se mallaba con mallos.

Outra das cousa que me acordo, é de que habia varias casas con colmo, e seguramente coa misma configuración da época prerromana.

Vou tentar facer unha reseña, bastante por arriba, de estas cousas, das que ainda me lembro, por si a algún le interesera algo; una pequena reseña etnográfica.

A palla de centeo era un elemento moi importante, tanto para os animais, como para facer as cubertas das casas, pallaregas e similares.

Nas mallas con mallos, a ferramenta fundamental, evidentemente, era o MALLO.

Este consistía, en dous paus unidos por unha correa, que os articulaba. O pau que agarraba o mallador chamabase mallo, era de, aproximadamente, metro setenta de largo, e de un grosor de tres ou catro centímetros.

Nun extremo, iba outro pau mais groso, de uns sesenta ou setenta centímetros de largo, chamado PERTEGO, que estaba amalloado o mallo con unas tiras de coiro ben engrasadas.

A hora de mallar, o mallador, agarraba o mallo, levantabáo, por enriba da cabeza, e facía que o pertego, golpeara de forma plana sobre as espigas do centeo.

  Para mallar, o primeiro que se facía era astrar a aira. Esto consistia en ir dispondo a palla na aira, de tal maneira, que practicamente todas as espigas quederan dispotas para “mallar” nelas.

Púñase una primeira capa de palla, de tal xeito que as espigas quederan todas caseque a mesma altura, despois outra capa sobre a anterior de forma que as espigas de esta segunda quederan un chisco mais atrás que as primeiras. Así todas, hasta que a aira quedera totalmente “astrada”.

Despois puñanse dúas filas de maladores, unha de cara para a outra, a unha distancia tal que cando bateran cos mallos, estos deran sobre as espigas e non sobre a caluga dos de enfrente.Unha fila ia para diante e a outra recuaba, e cando chegaban o final facian o mesmo pero ó reves.

Os bos malladores eran os que empertegaban ben. Esto consistía en que ó levantar o mallo, a pertega debía quedar como se fose a continuación do mallo, totalmente rectos os dous paus.

Unha vez mallada a primeira capa, e despois de darle volta a palla, viñan as mulleres e espallaban toda a aira, deitando a palla nas travesas dos gaveleiros que a levaban o palleiro.

A operación repetiase todalas veces necesarias para acabar a meda.

Noutra ocasión falaremos dos colmos das casas.

 Ollo, nalgunha conversa de mozos, empertegar tiña un senso chisco erótico.

Posted by xabresdateixeira@mundo-r.com at 21:47:54 | Permalink | Comments (4)